Czy aktorowi należą się tantiemy z Netflixa?

Tak — i to jest stosunkowo świeża zmiana, o której wielu aktorów jeszcze nie wie. Nowelizacja ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wdrażająca dyrektywy unijne, weszła w życie 20 września 2024 r. i przyznała artystom wykonawcom utworów audiowizualnych prawo do stosownego wynagrodzenia za publiczne udostępnianie ich wykonań w internecie na żądanie, czyli na platformach VoD w rodzaju Netflixa czy HBO Max. Przepis dotyczący tego pola (art. 214) wszedł w życie pięć miesięcy później, 20 lutego 2025 r., i od tego momentu obejmuje również audiobooki i podcasty.

Najważniejsza właściwość tego wynagrodzenia jest taka, że nie da się go podpisać na producenta. ZASP opisuje to prawo jako niezbywalne, niepodlegające zrzeczeniu się ani egzekucji — nawet jeśli w umowie przeniosłeś na producenta wszystkie prawa do swojego wykonania, tantiemy i tak Ci przysługują. Wypłaca się je za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania; dla aktorów tą organizacją jest ZASP, który zajmuje się inkasem, naliczeniem i podziałem. Klauzula w umowie mówiąca, że honorarium „wyczerpuje wszelkie roszczenia”, nie zmienia tego stanu rzeczy.

Tantiemy to jednak inne pole niż to, o które pyta większość początkujących. Obejmują one wykorzystanie artystycznego wykonania w utworze audiowizualnym — nadania telewizyjne, reemisję w sieciach kablowych i satelitarnych, VoD, a od 2025 r. także formaty audio. Nie obejmują reklam, bo spot reklamowy rozlicza się w Polsce przez wykup licencji na wizerunek i wykonanie, a nie przez cykle emisji. Tu polskie realia różnią się od amerykańskich najmocniej: w modelu SAG-AFTRA aktor dostaje residuals za każdy cykl emisji reklamy, w polskim modelu wykupu nie dostaje ich wcale, więc cała wartość musi zmieścić się w kwocie negocjowanej przed zdjęciami.

Co z tym zrobić praktycznie: jeśli grałeś w filmie, serialu, Teatrze Telewizji, dubbingu albo słuchowisku, sprawdź na stronie ZASP zasady zgłaszania się po tantiemy i upewnij się, że Twoje wykonania są zarejestrowane — organizacja nie wypłaca pieniędzy komuś, kogo nie ma na liście. I zachowaj dokumentację swoich angaży, bo to ona jest podstawą naliczenia. To informacja o stanie prawnym na wrzesień 2026 r., a nie porada prawna: w indywidualnej sprawie pytaj ZASP albo prawnika.